Friday, 5 February 2016

Géibheann nótaí- L.C

An File:
Rugadh Caitlín Maude I gConamara sa bhliain 1941. Chaith sí roinnt blianta ag múineadh, ach bhí cáil níos mó uirthi mar aisteoir, mar amhránaí ar an sean nós, mar fhile agus mar ghníomhaí teanga. Fuair sí bás sa bhliain 1982, ach foilsíodh cnuasach fillíochta dá chuid, Caitlín Maude: Dánta in 1984 agus cnuasach dá cuid drámaíochta agus próis, Caitlín Maude: Drámaíocht agus Prós, in 1988. Foilsíodh a saothar litreacha ar fad in Caitlín Maude: Dánta, Dramaíocht agus Prós in 2005.
Téamaí an dáin:
·         Saoirse agus daoirse:
-           Is é Saoirse agus daoirse príomhthéama an dáin.
-          Tá codarsnacht ghéar idir an tsaoirse agus an daoirse.
-          Ar dtús bhí an leon fiáin ach sa deireadh níl aon neamhspléachas ag an leon
·         An timpeallacht:
-          Tá an dán suite sa timpeallacht… ‘Chroithfinn crainnte na coille’
-           Samhlaíonn an file í féin mar leon a chónaigh go saor agus go sona uair amháin ina thimpeallacht nádúrtha sna tíortha teo
·         Cumhacht:
-          Tá codarsnacht láidir ann leis an gcumhacht sa scéal.
-          Ar dtús bhí cumhacht láidir ag an t-ainmhí ach sa deireadh tá easpa cumhachta ann.
·         Géibheannas:
-          Sa dara leath den véarsa feictear go bhfuil an ainmhí I ngéibheann
Mothúcháin an dáin:
·         Bród:
-          Ar dtús tá an leon bródúil go bhfuil sé fiáin
·         Saoirse:
-          Ar dtús tá a lán Saoirse ag an leon sna choille
·         Neamhspleáchas:
-          Tá sé néamhspléach ar dtús
·         Frustrachas:
-          Tagann Frustrachas air mar tá sé I ngéibheann agus níl na daoine ag cabhrú
·         Daoirse:
-          Nuair atá sé I ngéibheann níl sé in ann a bheith néamhspléach
·         Tuirse:
-          Tá an leon tuirseach traochta caite amach mar tá sé  ag iarraidh Saoirse a fháil
Teicníocht:
·         Codarsnacht:
-          Tá codararsnacht ann idir an tsaoirse agus an Daoirse.
-          Tá codarsnacht ann freisin idir an nádúracht agus an mínádúracht
·         Pearsantú:
-          Tá pearsantú ann mar tá an file ag rá a mothúcáin trí bhéal an leoin.
-          Tá an dán sa chéad phearsa, an t-ainmhí fiáin ag caint.
·         Íomhánna:
-          Tá dhá phríomh-íomhá sa dán
1.      Íomhá an ainmhí fiáin : Feicimid bród agus uaisleacht san íomhá den ainmhí agus é I gceannas ar dtús.
2.      Íomhá an ainmhí I ngéibheann: Feicimid an t-ainmhí céanna I ngéibheann , é briste srianta, tuirseach, sáraithe ag féachaint gan suim ar an gcrann aonair atá in aice leis.
·         Uaim:
-          Is léir go bhfuil uaim ann sa dán agus déanann sé an dán níos ceolmhaire
-          ‘Ainmhí allta’
·         Friotal lom, gonta:
-           Baineann an file úsáid as friotal simplí, caint na ndaoine.
-          Níl aon chaint shaorga ann .
-          Éiríonn leis an bhfile cás an ainmhí a chur ós ár gcomhair amach go healaíonta.
-          Leis an focal ‘tráth’ éiríonn leis an bhfile brón agus truamhéal an ainmhí a chur I láthair.
-          Leis na fuaimeanna ‘s’ déanann sí an dan níos ciúine: Taispéanann sí go bhfuil an fuinnimh imithe. ‘Trí leathshiúil’.
-          Leis na bhfocal ‘ach’ agus ‘aonraic’ léiríonn an file an chodarsnacht mór I saol an ainmhí.


Tuesday, 2 February 2016

J.C: scéal: ceolchoirm

Tús an scéil
Gaeilge
Béarla
Bhuaigh mé na ticéid I gcomórtas raidió
I won the tickets in a radio competition
Ba é an chéad duais ná
The first prize was
Níor chreid mé ar chuala mé
I couldn’t believe my ears
Thug mo thuismitheoirí na ticéid dom do mo bhreithlá
My parents gave me the tickets for my birthday
Cheannaigh mé na ticéid ar an idirlíon
I bought the tickets online
________ ag seinm
_________ playing
Ag tnúth go mór leis an gceolchoirm
Looking forward to the concert
I bpáirc an Fhionnuisce
In Phoenix park
An cluiche ceannais idir
The final between
Craobh na hÉireann
The All-Ireland
Mo chontae féin
My own county
I ngeansaí baile átha cliath
In a Dublin jersey
Bhí mo Dhaid ag tabhairt síbe dúinn
My dad was giving us a lift
Ag du lar an mbus/ar an traein
Going on the bus/train

Lár an scéil
Shroicheamar
We reached
Bhí an ghrian ag scoilteadh na gcloch
The sun was splitting the stones
Ag tosú ar
Starting at
Ag críochnú ar
Finishing at
Garda slándála
Security guard
Ag cuardach na málaí
Searching the bags
Gan fhadhb
Without a problem
Na socruithe
The arrangements
An banna
The band
Na foirne
The teams
Baill an bhana
Band member
An lucht féachana
The audience
Bhí na mílte duine ann
Thousands of people were there
Lig mé scread mór asam nuair a chonaic me
I left a scream out of me when I saw
Gar don stáitse
Close to the stage
Radharc maith ar an ardán
A good view of the stage
Ar pháirc imeartha
The playing pitch
Atmaisféar leictreach le brath
The atmosphere was electric
Ag canadh leis an mbanna
Singing with the band
Bhí gach duine ag canadh in ard a gcinn agus a ngutha
Everyone was singing at the top of their lungs
Bhí na focail de ghlanmheabhair ag gach duine
Everyone knew the words off by heart
Bhí mo chroí I mo bhéal
My heart was in my mouth
Na seanamhráin
The old songs
Na hamhráin nua
The new songs
An réitóir
The referee
Shéid sé an fheadóg
He blew the whistle
Cúl/cúilín
Goal/point
Leathama
Half time
An bua
The victory
An corn
The cup

Deireadh an scéil
Síniú
Autograph
t-léine/póstaer
t-shirt/poster
Bhí ríméad an domhain orm aga teacht abhaile
I was very happy coming home
Tuirseach traochta caite amach
Exhausted
Shroich mé an baile déanach go leor
I reached home very late
Chodail mé go sámh an oíche sin
I slept soundly that night






J.C: Scéal cóisir gan cead

Tús an scéil
Gaeilge
Béarla
Bhí siad as baile
They were out of town
Líon siad an carr
They filled the car
Thug siad aghaidh ar an aerfort
They headed for the airport
D’fhág mé slán leo
I said goodbye to them
Fághtha I bhfeighil an tí
Left in charge of the House
I gceannas
In charge
Comh luath agus a bhí siad imithe
As soon as they were gone
Smaoinigh mé ar phlean
I thought of a plan
An dioscó áitiúil
The local disco
Bhí sé ar intinn agam
It was my intention
Éalú amach tríd an bhfuinneog
To escape out the window
Dréimire
Ladder
Lig mé orm
I pretended



Lár an scéil
Gaeilge
Béarla
Shroich gach duine an teach
Everyone arrived to the house
Ceirníní/dlúthcheirníní
Records/CD’s
Alcól/buidéil/cannaí stáin/ bruscar
Alcohol/bottles/cans/rubbish
Ag damhsa/ag caint
Dancing/ talking
Ag baint taitneamh as an oíche
Enjoying the night
Atmaisféar iontach
Excellent atmosphere
Bhí mé as anáil tar éis a bheith ag damhasa
I was out of breath after dancing
Grúpa/scata
A group
Bhí an áit dubh le daoine
The place was full
Torann uafásach
A terrible noise
Ag fiosrú an scéil
Invetigating the story
Níor chreid mé mo shúille
I couldn’t believe my eyes
Trí chéile ó bhun go barr
In a mess from top to bottom
Daoine ag iomrascáil ar an urláir
People wrestling on the floor
Déagóirí dallta ar meisce
Blind drunk teenagers
Sínte ar a dhroim
Stretched out on their back
Bhí m’aghaidh bán le heagla
My face was pale with fear
Ba bheag nár thit mé I laige
I nearly fainted
Comharsana
Neighbours
Chuala mé cnag ar an doras
I heard a knock on the door
Chuaigh gach duine I bhfolach
Everyone hid
Ag gearan
Complaining
Ag tabhairt amach
Giving out
Ag faire orainn
Looking at us
Bhí an ceol róbhrímhar
The music was too loud
Daoine amuigh ar an díon
People on the roof
Bhí mé I gcruachás/ I bponc
I was in a fix/ in a dilemma
Bheinn I dtrioblóid gan amhras
I would be in trouble without a doubt
Chuir siad fios ar na Gardaí
They called the guards

Deireadh an scéil
Sheas mé I mo staic le faitíos
I stood rooted on the spot
An carr patróil
The patrol car
Chuardaigh sias an áit
They searched the place
Thug siad faoi deara
They noticed
D’inis mé bréag dóibh
I told them a lie
Níor chreid siad mé
They didn’t believe me
Dúirt mé nach raibh a fhios agam go raibh
I told them that I didn’t know that
Nuair a d’fhill mo thuismitheoirí abhaile
When my parents returned home
Ar dheargbhuile
Raging
Níor fhág siad muidne inár n-aonar arís
They didn’t leave me me alone again
Baineadh geit uafásach asam an oíche sin
I got an awful fright that night
Sin oíche nach ndéanfaidh mé dearmad uirthi go deo
That’s a night I’ll never forget